به گزارش دانه، دانشمندان دانشگاه سیدنی میگویند تغییر ترکیب رژیم غذایی میتواند تنها طی چهار هفته بعضی از شاخصهای مرتبط با «سن زیستی» را در سالمندان تغییر دهد. در این مطالعه، بهترین نتیجه در افرادی دیده شد که رژیم همهچیزخوار با چربی کمتر و کربوهیدرات بیشتر داشتند. با این حال، پژوهشگران تاکید میکنند که این یافته به معنای معکوس شدن واقعی روند پیری نیست.
سن شناسنامهای با گذشت زمان برای همه به یک شکل افزایش پیدا میکند. اما سن زیستی مفهوم متفاوتی دارد. این شاخص تلاش میکند نشان دهد بدن یک فرد از نظر وضعیت قلبیعروقی، سوختوساز، التهاب و دیگر عملکردهای فیزیولوژیک بیشتر شبیه بدن چه سنی است. به همین دلیل ممکن است دو نفر هر دو ۷۰ ساله باشند، اما شرایط فیزیولوژیک بدن آنها با یکدیگر تفاوت زیادی داشته باشد.
فرآیند انجام پژوهش
پژوهشگران برای بررسی این موضوع، ۱۰۴ فرد ۶۵ تا ۷۵ ساله را وارد یک آزمایش تغذیهای کردند. شرکتکنندگان بهطور تصادفی در چهار گروه قرار گرفتند و به مدت چهار هفته رژیم مشخصی دریافت کردند. تمام غذاهای آنها نیز در این مدت در اختیارشان قرار گرفت.
دو رژیم همهچیزخوار بودند و دو رژیم حالت نیمهگیاهخواری داشتند. در رژیمهای همهچیزخوار، تقریبا نیمی از پروتئین از منابع حیوانی تامین میشد. در رژیمهای نیمهگیاهخواری، ۷۰ درصد پروتئین منشا گیاهی داشت.
هر یک از این دو الگو نیز به دو نوع تقسیم شد: رژیم پرچرب و کمکربوهیدرات و رژیم کمچرب و پرکربوهیدرات. در هر چهار گروه، پروتئین ۱۴ درصد انرژی روزانه را تشکیل میداد.
نتایج چه بود؟
دانشمندان برای تخمین سن زیستی از روشی به نام Klemera–Doubal Method یا KDM استفاده کردند. این روش چندین نشانگر بدن را همزمان بررسی و آنها را با سن فرد مقایسه میکند.
از جمله این شاخصها میتوان به قند و کلسترول خون، انسولین، فشار خون، شاخص توده بدنی و پروتئین واکنشی(CRP) اشاره کرد. CRP یکی از نشانگرهایی است که برای ارزیابی میزان التهاب در بدن استفاده میشود.
پس از چهار هفته، در گروهی که رژیم همهچیزخوار پرچرب داشت، تغییر معناداری در شاخص سن زیستی مشاهده نشد. این رژیم از همه بیشتر به الگوی غذایی عادی شرکتکنندگان پیش از شروع آزمایش شباهت داشت.
اما سه گروه دیگر بهطور متوسط کاهش در شاخص سن زیستی نشان دادند. قویترین شواهد آماری مربوط به گروهی بود که همچنان گوشت و محصولات حیوانی مصرف میکرد، اما مقدار چربی رژیمش پایینتر و کربوهیدرات آن بیشتر بود. در این گروه حدود ۲۸ تا ۲۹ درصد انرژی از چربی و ۵۳ درصد از کربوهیدرات تأمین میشد.
در یکی از مدلهای محاسباتی مطالعه، شاخص سن زیستی این گروه در مقایسه با گروه پرچرب حدود ۳.۵ سال پایینتر برآورد شد. مدل گستردهتری که نشانگرهای بیشتری را در نظر میگرفت، این تفاوت را حدود ۴.۱ سال نشان داد. پژوهشگران تاکید میکنند این اعداد به معنی چهار سال جوانتر شدن واقعی بدن در عرض یک ماه نیستند؛ بلکه تفاوت در یک شاخص آماری مبتنی بر نشانگرهای فیزیولوژیک هستند.
رژیمهای موثرتر در این مطالعه علاوه بر چربی کمتر، فیبر بیشتری داشتند و میوه، سبزی و حبوبات بیشتری در آنها وجود داشت. پژوهشگران میگویند کاهش التهاب و بهبود برخی شاخصهای متابولیک میتواند بخشی از دلیل تغییر مشاهدهشده باشد.
سن زیستی پایینتر، اما نه لزوما پیری کندتر
بعضی از نشانگرهایی که برای محاسبه سن زیستی استفاده شدهاند، میتوانند ظرف چند روز یا چند هفته به تغییر رژیم غذایی پاسخ دهند. بنابراین کاهش این شاخص ممکن است نشاندهنده بهتر شدن سریع وضعیت فیزیولوژیک بدن باشد، نه اینکه سرعت اصلی پیری واقعا تغییر کرده باشد.
کیتلین اندروز، پژوهشگر دانشگاه سیدنی و نویسنده اصلی مطالعه، میگوید هنوز خیلی زود است که نتیجه بگیریم چنین تغییراتی در رژیم غذایی میتواند عمر را افزایش دهد. به گفته او، اکنون باید مشخص شود این تغییرات در بلندمدت باقی میمانند یا خیر و آیا واقعا خطر بیماریهای مرتبط با افزایش سن را کاهش میدهند.
این تحقیق نشان میدهد بدن سالمندان حتی در مدت کوتاه میتواند به تغییر کیفیت و ترکیب رژیم غذایی واکنش نشان دهد. اما پاسخ به سوال بزرگتر، یعنی اینکه آیا میتوان با غذا سرعت پیری را واقعا کاهش داد، هنوز به مطالعات طولانیمدت نیاز دارد.
