مدتی پیش کتابی به دستم رسید که آرشیوی بود از ۳۰۰ نامه و مکاتبات اروین شرودینگر فیزیکدان مشهور درباره مکانیک موجی و پارادوکس گربه. آنچه که در مطالعه این کتاب توجهم را جلب کرد؛ لحن نامه ها و ادبیاتی بود که شرودینگر در مکاتبات خود با سایر دانشمندان از اینشتین گرفته تا بورن و پاوولی …
بخش پیشین از تبیین پذیری نظریات علمی و گفتیم و از نمونه هایی که نشان می داد چرا عده ای از فیلسوفان علم معتقدند علم نخواهد توانست برای مسایلی نظیر آگاهی یه معنی واقعی کلمه تبیین علمی پیدا کند. شاخه های مختلف علوم؛ پدیده های مختلفی را تبیین می کنند مثلا فیزیک باید توضیح بدهد …
قسمت پیشین، صحبت از روشن شدن همزمان دو لامپ بود که از دید ناظر؛ روشن شدن آنها همزمان به نظر نمی رسید. به عبارتی چالش بحث ما از جایی آغاز شد که دو رویداد هم زمان بوده ولی در نهایت تعجب گویا یکی قبل از دیگری اتفاق افتاده است. در این مثال صحبت از فاصله …
به سختی می توان به این پرسش پاسخ داد. اگرچه علم جدید از پس توضیح و تبیین بسیاری از پدیده ها بر می آید. اما در عین حال واقعیت های بسیاری هستند که تبیین علمی برای آنها در دست نداریم و اگر هم داریم هنوز بسیار ناقص است. مثلا منشاء حیات یکی از مسایلی است …
تجربه زندگی شخصی به ما نشان می دهد که گذشته از دست رفته و آینده نیز وجود ندارد. از گذشته؛ خاطرات ذخیره شده در ذهن به جا مانده و آثاری که به ما نشان می دهد چیزی در زمان قبل تر به وقوع پیوسته است. زمانی که اینک در دسترس نیست. از دیگر سو آینده …
در تاریخ علم و ادب ایران، عارفان زیادی بودهاند که عمر خود را صرف تحصیل علم و پرورش اندیشه کردهاند. یکی از بزرگانی که در این وادی قلمها زده، بهاءالدین محمد بن حسین عبدالصمد عاملی معروف به شیخ بهایی است. کسی که قلههای علوم زمان خود را یکی پس از دیگری پیمود و خدمات ارزشمندی …
حکایت هویت، حکایت امروز و دیروز نیست امّا صنعتیشدن و مدرنیته با کالاییسازیِ مداوم خویشتن و هستی آن پرسشهای تازهای را به میان میکشد که در این پیشگفتار مقدمات بحث را پی میگیرم. این روزها که بازار اخبار قلّابی و آدمهای هزارچهره داغ شده، بحثِ هویت هم خواهناخواه در محافل مجازی و آکادمیسینهای علوم انسانی …
مرز بین علم و شبهعلم در چیست؟ آیا ابزاری وجود دارد که در درک این تمایز یاریمان کند؟ با نگاهی گذرا به فلسفهی علم امکانات خود را بررسی میکنیم. کم نیستند متفکرانی که بحثها و پرسشهای فلسفی پیرامون علم و اساساً مباحث فلسفهیِ علم را بیاعتبار میدانند. اغلب آنها بر این عقیدهاند که علم طی …
در این یادداشت دیدگاهی را به نقد میکشیم که گمان میبرد هر پیچیدهگویی و در لفافهسخن گفتنی، فلسفهورزی است. کمی که نگاه خود را به فرهنگ عامّه دقیقتر میکنیم، به خصوص در میان مردمانی که اقلکم اگر ضدیّتی با فلسفیدن نداشته باشند، آن را بیهوده میانگارند، فلسفه نزد آنها تجسّد چنین صفاتی میشود: پیچیدهگویی، مبهمگویی
آیا برای توسعهیِ علمی نیاز به قهرمان داریم؟ در این جستار، از زوایای علمی – فرهنگی به آن پاسخ میدهیم. چندی پیش در برنامهیِ تلویزیونیِ «چرخ» در جواب همین پرسش گفتم نه، ما احتیاجی به قهرمان نداریم! ظاهراً، در کارگردانی برنامه ظنّ این را بردند که دارم در اهداف آنها اخلال ایجاد میکنم، پس درآمدند …
در این جستار میخواهیم نگاهی کنیم به چیستی فلسفه و چرایی وجود آن، همراه ما باشید. «شیفتهیِ حکمت کسیست که میخواهد آن را به دست آورد.» – ژیل دلوز (۱۹۲۵-۱۹۹۵) جامعه مدرن ساختاری است که یک پایاش در اقتصاد بازار است و پای دیگرش در نظامهای سیاسی دموکراتیک، و نهادهای دانشمحور مستقلی دارند که همواره …
اشیائی که در پیرامون محل زندگی ما انسانها حضور دارند همچون سایر انسانها با ما رابطهای معنادار برقرار میکنند. این اشیاء هم بر زندگی و معانی و ارزشهای زندگی ما موثراند و هم متأثر از زندگی و معانی و ارزشهای زندگی ما هستند. گاه این اشیاء واسطهی روابطی میشوند که ما با سایر انسانها برقرار …
