به گزارش پایگاه خبری دانه، مصلای تهران از ۲۵ شهریور میزبان صدها ربات، برنامهنویس، دانشآموز و دانشجو شده است. بیستمین دوره مسابقات روبوکاپ آزاد ایران با حضور بیش از ۴۰۰ تیم و حدود ۲ هزار شرکتکننده آغاز شده و تا ۲۷ شهریور ادامه دارد. رقابتها امسال در ۳۰ لیگ برگزار میشوند؛ از فوتبال رباتها و امداد و نجات گرفته تا خودروهای خودران، رباتهای پرنده و شبیهسازیهای هوشمند.
روبوکاپ در ظاهر مسابقهای میان رباتهاست، اما هدف اصلی آن فقط برد و باخت نیست. این رقابت جهانی از سال ۱۹۹۷ شکل گرفت و یکی از اهداف نمادین و بلندپروازانه آن این است که تا سال ۲۰۵۰ تیمی از رباتهای انساننمای کاملا خودمختار بتواند قهرمان جام جهانی فوتبال انسانها را شکست دهد. در کنار فوتبال، امروز حوزههایی مانند رباتهای امدادگر، رباتهای خانگی، رباتهای صنعتی و آموزش دانشآموزی نیز بخش مهمی از روبوکاپ جهانی را تشکیل میدهند.
بیست سال رقابت در ایران
ایران از سال ۲۰۰۶ بهطور مستمر میزبان رقابتهای IranOpen بوده است. فدراسیون جهانی روبوکاپ نیز «RoboCup Iran Open» را در فهرست رویدادهای رسمی منطقهای خود قرار داده و هدف آن را توسعه پژوهش در هوش مصنوعی و رباتیک و ایجاد فضای تبادل تجربه میان دانشجویان، پژوهشگران و استادان عنوان کرده است.
مرتضی موسیخانی، رئیس کمیته ملی روبوکاپ ایران، گفته است این مسابقات طی ۱۹ سال گذشته با محوریت دانشگاه آزاد اسلامی ادامه یافته و دوره امسال، بیستمین سال برگزاری آن است. به گفته او، بیش از ۶۰۰ تیم در مرحله اولیه ثبتنام کردند و پس از ارزیابی و مرحله انتخابی، بیش از ۴۰۰ تیم به رقابت نهایی راه یافتند.
ترکیب شرکتکنندگان هم قابل توجه است. حدود ۳۵۰ تیم دانشآموزی و ۵۰ تیم بزرگسال در این دوره حاضرند. برای نخستینبار بخش ویژه دانشآموزان دوره ابتدایی نیز گسترش یافته و حدود ۱۳۰ تیم در این رده شرکت کردهاند.
از ربات امدادگر تا خودروی بدون راننده
بخش مهمی از جذابیت روبوکاپ در تنوع مسئلههایی است که تیمها باید حل کنند. در لیگ امدادگر ماز، ربات باید در محیطی شبیه محل حادثه مسیر خود را پیدا کند و نقاط یا قربانیان هدف را شناسایی کند. در لیگ امدادگر لاین، دنبال کردن مسیر، عبور از موانع و تصمیمگیری خودکار اهمیت دارد.
در لیگهای فوتبال، ربات یا عامل نرمافزاری باید بدون کنترل مستقیم انسان محیط را درک کند، تصمیم بگیرد و با همتیمیهای خود هماهنگ شود. لیگ فوتبال دوبعدی شبیهسازیشده بیشتر روی الگوریتمهای هوش مصنوعی و تصمیمگیری چندعاملی تمرکز دارد. در طرف دیگر، لیگهای رباتهای پرنده، خودروهای خودران و رباتهای سرویسرسان در محیط کار قرار دارند. حوزههایی که فاصله آنها با کاربردهای صنعتی واقعی بسیار کمتر است. در بخشهای دیگر نیز طراحی و ساخت، شبیهسازی امداد، نوآوری و خلاقیت ارزیابی میشوند.
به همین دلیل، روبوکاپ را میتوان نوعی آزمایشگاه بزرگ دانست. تیمها باید مکانیک، الکترونیک، برنامهنویسی، بینایی ماشین، هوش مصنوعی و کنترل را در یک سامانه واقعی کنار هم قرار دهند. نقص در هرکدام از این اجزا میتواند عملکرد کل ربات را مختل کند.
از مسابقه داخلی تا میدان جهانی
دوره امسال یک تفاوت زمانی هم دارد. مرحله انتخابی تیمهای ایرانی در فروردین برگزار شده بود و تیمهای برگزیده برای حضور در روبوکاپ جهانی ۲۰۲۶ در اینچئون کره جنوبی اعزام شدند. مسابقات جهانی امسال از ۲ تا ۶ ژوئیه در کره جنوبی برگزار شد و تیمهایی از نقاط مختلف جهان در آن حضور داشتند.
بنابراین رقابت شهریور فقط مسیری برای انتخاب نمایندگان جهانی نیست. برگزارکنندگان تلاش کردهاند آن را به بستری گستردهتر برای شناسایی استعداد، نمایش پروژهها و ارتباط با صنعت تبدیل کنند.
تغییر جهت به سمت صنعت
شاید مهمترین خبر دوره بیستم، برنامه برگزارکنندگان برای تغییر مسیر روبوکاپ ایران در سال آینده باشد. محمدجواد صدریمهر، معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ریاستجمهوری، اعلام کرده که در دوره بیستویکم بیش از ۱۰ لیگ صنعتی به مسابقات اضافه خواهد شد. بر اساس این برنامه، قرار است مسائل واقعی سازمانها و صنایع به مسئله مسابقه تبدیل شوند.
برای نمونه، شهرداری تهران پیشنهاد برگزاری لیگهایی برای ربات آتشنشان، امداد در بحران، خدمات اجتماعی، حملونقل هوشمند و خودران و خدمات گردشگری را مطرح کرده است. همچنین صندوق سرمایهگذاری فولاد مبارکه قرار است از لیگ رباتهای صنعتی فولاد حمایت کند و برای حوزه رباتهای زیردریایی نیز برنامههایی مطرح شده است. لیگهای مستقل مرتبط با هوش مصنوعی و انیمیشن هم برای دوره بعد در نظر گرفته شدهاند.
هدف این تغییر روشن است: رباتی که در زمین مسابقه خوب عمل میکند، در مرحله بعد باید بتواند مسئلهای واقعی در کارخانه، شهر، بیمارستان یا محیط بحران را حل کند.
مسابقهای برای مهارت، نه فقط دانش
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در حاشیه رویداد بر همین نکته تاکید کرده است. او گفته مسیر توسعه رباتیک و هوش مصنوعی باید از مدرسه شروع شود و در نهایت به صنعت و زندگی مردم برسد. به گفته او، آموزش نسل جدید زمانی ارزش پیدا میکند که دانش به مهارت، مهارت به حل مسئله و حل مسئله به خلق ارزش منتهی شود.
این نگاه احتمالا یکی از دلایل پررنگ شدن بخش دانشآموزی در روبوکاپ است. کودک یا نوجوانی که در یک مسابقه مسیریابی شرکت میکند، عملا با مفاهیمی مثل حسگر، الگوریتم، خطا، آزمایش و اصلاح طراحی آشنا میشود؛ همان مهارتهایی که بعدها در مهندسی و فناوری کاربرد دارند.
روبوکاپ؛ جشن فناوری یا مسیر تربیت نیروی متخصص؟
یکی از چالشهای چنین مسابقاتی همیشه این بوده که پروژهها بعد از پایان رقابت چه سرنوشتی پیدا میکنند. ساخت یک ربات مسابقهای الزاما به معنای تولید محصول صنعتی نیست. هزینه ساخت، قابلیت اطمینان، استانداردهای ایمنی، تولید انبوه و نیاز واقعی بازار، مرحلهای کاملا متفاوت از مسابقه هستند.
برگزارکنندگان دوره جدید دقیقا میگویند قصد دارند این فاصله را کمتر کنند. صدریمهر اعلام کرده هدف، هدایت تیمهای برتر به سمت استارتآپها و شرکتهای دانشبنیان و استفاده از توان آنها در صنعت است. همچنین قرار است تا پایان پاییز برنامه ملی حمایت از رباتیک تدوین شود. برنامهای که بر اساس اظهارات او، موضوعاتی مانند آزمایشگاههای رباتیک، قطبهای دانشگاهی، حضور صنعت و ابزارهای حمایتی را شامل خواهد شد.
از سوی دیگر، موسیخانی گفته مسابقات ردیف بودجه دولتی مستقل ندارد و طی سالهای گذشته بخش مهمی از هزینهها با حمایت دانشگاه، بخش خصوصی و حامیان مختلف تامین شده است. این مسئله نشان میدهد تداوم مسیر حرفهای تیمها همچنان به سازوکارهای پایدار حمایت مالی و صنعتی وابسته است.
فراتر از زمین فوتبال رباتها
روبوکاپ زمانی بیش از همه با رباتهای فوتبالیست شناخته میشد، اما دوره بیستم ایران نشان میدهد مفهوم این مسابقات در حال تغییر است. امداد در بحران، پرواز خودکار، رانندگی بدون راننده، خدمات شهری و هوش مصنوعی حالا در کنار فوتبال قرار گرفتهاند.
در روز نخست این رویداد، بیش از دو هزار شرکتکننده در مصلای تهران مشغول رقابتاند و گزارش تصویری ایسنا نیز فضای مسابقات و حضور گسترده تیمهای نوجوان و جوان را ثبت کرده است. نتایج نهایی دوره بیستم هنوز مشخص نشده، زیرا رقابتها تا ۲۷ شهریور، برابر با ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد.
اگر برنامه اعلامشده برای ورود جدیتر صنعت به دوره بعد عملی شود، شاید مهمترین نتیجه روبوکاپ دیگر فقط نام تیم قهرمان نباشد. بلکه این باشد که چند ایده و چند تیم بتوانند پس از خروج از زمین مسابقه، به محصول، شرکت یا راهحلی برای یک مسئله واقعی تبدیل شوند.
