عصر طلایی کشف گونه‌ها

جست‌وجو برای شناسایی حیات روی زمین نه‌تنها کند نشده، بلکه شتاب گرفته است. دانشمندان اکنون هر سال بیش از ۱۶ هزار گونهٔ جدید را شناسایی می‌کنند؛ عددی که تنوع زیستی بسیار گسترده‌تری را در میان جانوران، گیاهان، قارچ‌ها و سایر گروه‌ها آشکار می‌کند. بسیاری از گونه‌ها، به‌ویژه در میان حشرات و میکروب‌ها، هنوز ناشناخته‌اند و پیشرفت‌های آینده می‌تواند به کشف میلیون‌ها گونهٔ دیگر منجر شود. هر کشف تازه، فرصت‌های جدیدی برای حفاظت از طبیعت و پیشرفت‌های پزشکی فراهم می‌کند.
حدود سه قرن پیش، طبیعت‌شناس سوئدی «کارل لینه» تصمیم گرفت همهٔ جاندارانی را که می‌تواند بیابد، شناسایی و نام‌گذاری کند. او با معرفی نظام نام‌گذاری دوجمله‌ای و توصیف رسمی بیش از ۱۰ هزار گونهٔ گیاهی و جانوری، به‌عنوان بنیان‌گذار رده‌بندی نوین زیستی شناخته می‌شود. دانشمندان از آن زمان تاکنون این مسیر را ادامه داده‌اند و به‌تدریج درک بشر از تنوع زیستی زمین را گسترش داده‌اند.
به گزارش پایگاه علمی خبری دانه، مطالعه‌ای جدید به سرپرستی پژوهشگران دانشگاه آریزونا که در نشریهٔ Science Advances منتشر شده، نشان می‌دهد سرعت کشف گونه‌ها در حال افزایش است. امروزه دانشمندان سالانه بیش از ۱۶ هزار گونهٔ جدید را شناسایی می‌کنند؛ بالاترین نرخی که تاکنون ثبت شده است. به گفتهٔ پژوهشگران، این روند نه‌تنها متوقف نشده، بلکه نشان می‌دهد گروه‌هایی مانند گیاهان، قارچ‌ها، عنکبوتیان، ماهی‌ها و دوزیستان بسیار متنوع‌تر از برآوردهای پیشین هستند.
جان وینز، استاد بوم‌شناسی و زیست‌شناسی فرگشتی دانشگاه آریزونا و نویسندهٔ ارشد این پژوهش، می‌گوید:
«برخی دانشمندان معتقد بودند سرعت توصیف گونه‌های جدید کاهش‌یافته و این یعنی به پایان کشف گونه‌ها نزدیک می‌شویم، اما نتایج ما خلاف این را نشان می‌دهد. در واقع، ما سریع‌تر از هر زمان دیگری در حال کشف گونه‌های جدید هستیم.»

داده‌ها چه چیزی از تنوع زیستی جهان نشان می‌دهند؟

پژوهشگران برای رسیدن به این نتیجه، سوابق رده‌بندی نزدیک به دو میلیون گونه را در تمامی شاخه‌های اصلی حیات بررسی کردند. در بازهٔ زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰، آن‌ها به طور میانگین بیش از ۱۶ هزار گونهٔ جدید در سال ثبت کردند؛ شامل بیش از ۱۰ هزار جانور (عمدتاً بندپایان و حشرات)، حدود ۲۵۰۰ گیاه و نزدیک به ۲۰۰۰ قارچ.
وینز می‌گوید: «خبر خوب این است که نرخ کشف گونه‌های جدید بسیار بیشتر از نرخ انقراض گونه‌هاست که آن را حدود ۱۰ گونه در سال برآورد کرده‌ایم. این‌گونه‌های تازه کشف‌شده فقط میکروسکوپی نیستند، بلکه شامل حشرات، گیاهان، قارچ‌ها و حتی صدها مهره‌دار جدید می‌شوند.»

گونه‌های بیشتر از همیشه؛ ناشناخته‌های فراوان

نتایج نشان می‌دهد که تعداد گونه‌هایی که هر سال توصیف می‌شوند، بیش از هر زمان دیگری در تاریخ علم است. پژوهشگران با استفاده از روندهای بلندمدت کشف گونه‌ها تخمین زده‌اند که ممکن است تا ۱۱۵ هزار گونهٔ ماهی و ۴۱ هزار گونهٔ دوزیست وجود داشته باشد؛ درحالی‌که تاکنون تنها حدود ۴۲ هزار گونهٔ ماهی و ۹ هزار گونهٔ دوزیست شناسایی شده‌اند. آن‌ها همچنین برآورد می‌کنند که تعداد کل گونه‌های گیاهی می‌تواند از نیم‌میلیون فراتر رود.
به گفتهٔ وینز: «همان‌طور که بوم‌شناس مشهور رابرت می‌گفته، اگر موجودات فضایی از ما بپرسند چند گونه روی زمین زندگی می‌کنند، پاسخ دقیقی نداریم. اکنون حدود ۲.۵ میلیون گونه را می‌شناسیم، اما تعداد واقعی ممکن است ده‌ها میلیون، صدها میلیون یا حتی میلیاردها گونه باشد.»
پژوهشگران انتظار دارند روند کشف گونه‌ها همچنان افزایشی باشد. تاکنون حدود ۱.۱ میلیون گونهٔ حشره شناسایی شده، اما بسیاری از دانشمندان تعداد واقعی را نزدیک به ۶ میلیون یا حتی بیشتر می‌دانند. وینز در پژوهش‌های پیشین خود این عدد را تا ۲۰ میلیون گونه نیز تخمین زده است.
او می‌گوید: «در حال حاضر بیشتر گونه‌های جدید بر اساس ویژگی‌های ظاهری شناسایی می‌شوند، اما پیشرفت روش‌های مولکولی امکان شناسایی گونه‌هایی را فراهم کرده که از نظر ظاهری شبیه‌اند اما از نظر ژنتیکی تفاوت دارند.» این روش به‌ویژه برای کشف باکتری‌ها و قارچ‌های ناشناخته بسیار امیدبخش است.

چرا کشف گونه‌های جدید اهمیت دارد؟

وینز تأکید می‌کند: «تا زمانی که یک‌گونه به طور علمی توصیف نشود، نمی‌توان از آن محافظت کرد. مستندسازی، نخستین گام حفاظت است؛ نمی‌توان از گونه‌ای در برابر انقراض محافظت کرد اگر از وجودش خبر نداشته باشیم.»
کشف گونه‌های جدید همچنین نقش مهمی در سلامت انسان و فناوری دارد. بسیاری از ترکیبات دارویی از جانداران به دست می‌آیند.
فراتر از پزشکی، طبیعت منبع الهام نوآوری‌های فناورانه است؛ برای مثال، طراحی سطوحی که از پاهای فوق‌چسبنده‌ی مارمولک‌ها برای حرکت روی دیوارهای عمودی الهام گرفته‌اند.

نقشهٔ راه آیندهٔ کشف گونه‌ها

به گفتهٔ وینز: «با اینکه تلاش لینه برای شناسایی گونه‌ها ۳۰۰ سال پیش آغاز شد، ۱۵ درصد از تمام گونه‌های شناخته‌شده تنها در ۲۰ سال گذشته کشف شده‌اند. هنوز چیزهای زیادی ناشناخته است و هر کشف تازه ما را به درک و حفاظت بهتر از تنوع زیستی شگفت‌انگیز زمین نزدیک‌تر می‌کند.»