سحابی خرچنگ (Crab Nebula) بازماندهی انفجار یک ستارهی عظیم است؛ انفجاری ابرنواختری که در سال ۱۰۵۴ میلادی (مطابق با ۴۳۲ هجری شمسی) توسط رصدگران آسمان ثبت شد. پدیدهای که در آن سال به صورت یک ابرنواختر درخشان در آسمان دیده شد، در واقع نوری بود که از انفجار ستارهای در فاصلهی ۶۵۰۰ سال نوری به زمین رسیده بود. دلیل این تأخیر، محدودیت سرعت نور است: نور برای پیمودن این فاصله، ۶۵۰۰ سال در راه بود. از این رو، آنچه امروز با نام سحابی خرچنگ میبینیم، تصویری از بقایای آن انفجار است که ۶۵۰۰ سال پس از رخدادن به چشم ما میرسد. این موضوع نشان میدهد که در نجوم، همواره گذشتهی کیهان را مشاهده میکنیم؛ گویی به آینهای از تاریخ نگاه میاندازیم.
این سحابی با شبکهای از رشتههای پیچیده و مرموز شناخته میشود؛ رشتههایی که نهتنها ساختاری بسیار درهمتنیده دارند، بلکه جرم آنها کمتر از میزان مادهای است که انتظار میرود در انفجار اولیه پرتاب شده باشد و با سرعتی بیش از محاسبات نظری یک انفجار آزاد حرکت میکنند.
به گزارش پایگاه علمی خبری دانه، این تصویر که به تازگی توسط یک اخترشناس آماتور در شهر لیزبرگ ایالت فلوریدای آمریکا و طی سه شب رصد در ماه گذشته ثبت شده است. دادهها در سه رنگ اصلی گرفته شده و برای نمایش جزئیات بیشتر، از تابش ویژهی گاز هیدروژن نیز بهره برده شده است.
ترفندهای نوری
اخترشناسان برای عکاسی بهتر از سحابیهایی مانند خرچنگ، از یک ترفند نوری استفاده میکنند. گاز هیدروژن موجود در این سحابیها نور قرمز ویژهای از خود گسیل میکند. عکاسان نجومی با بهکارگیری فیلتری خاص، تنها همین نور قرمز را جدا کرده و ثبت میکنند. این کار باعث میشود جزئیاتی که با نور معمولی دیده نمیشوند (مانند رشتههای باریک گاز) در عکس آشکار گردند. در پایان، این عکس قرمز با عکسهای رنگی دیگر ترکیب میشود تا تصویر نهایی هم واضحتر و هم زیباتر شود. این روش همانند استفاده از یک ذرهبین رنگی است که فقط بخش هیدروژنی سحابی را برجسته میکند تا ریزساختارهای آن بهتر نمایان شوند.
سحابی خرچنگ حدود ۱۰ سال نوری گستردگی دارد. یعنی اگر با سرعت نور ( که بالاترین سرعت ممکن در جهان است) از یک سوی سحابی به سوی دیگر آن سفر کنیم، این مسیر ۱۰ سال طول میکشد.
در مرکز سحابی خرچنگ، یک تَپاختر (Crab Pulsar) جای گرفته است: ستارهای نوترونی با جرمی همسنگ خورشید، اما با ابعادی به اندازهی یک شهر کوچک. این تَپاختر حدود ۳۰ بار در ثانیه به دور خود میچرخد و یکی از شناختهشدهترین نمونههای تَپاختر در اخترفیزیک به شمار میآید.
تَپاختر، هستهی فشرده و بهشدت چرخان یک ستارهی منفجرشده است. مانند یک چراغ دریایی چرخان در فضا عمل میکند که پرتوهای نور خود را به شکل ضربههای نوری(پالسهای نوری) منظم به اطراف میفرستد. از دید ناظر زمینی، این ضربهها همچون نور پیوستهای چشمکزن دیده میشوند. تَپاختر سحابی خرچنگ نیز هر ثانیه ۳۰ بار چشمک میزند.
