گسترش پایش فضایی ایران
مدار ۵۰۰ کیلومتری، انتخاب کلیدی برای مأموریتهای سنجشی ایران
سه ماهواره ایرانی «ظفر-۲»، «پایا» و نمونه دوم «کوثر» با موفقیت در مدار زمین قرار گرفتند و نخستین سیگنالهای آنها در شب ۷ دیماه در مراکز کنترل زمینی کشور دریافت شد.
به گزارش پایگاه علمی خبری دانه، بر اساس اعلام مراکز فضایی، سیگنالهای این سه ماهواره به طور همزمان در مرکز کنترل ماهدشت، ایستگاه فضایی قشم و مرکز کنترل صاایران دریافت شده است؛ موضوعی که نشاندهنده پایداری ارتباط و عملکرد صحیح سامانههای مخابراتی آنهاست. دریافت سیگنال، نخستین و حیاتیترین گام پس از پرتاب ماهواره محسوب میشود و مسیر را برای آغاز آزمونهای مداری و بهرهبرداری عملیاتی هموار میکند.
این ماهوارهها در بازه زمانی ساعت ۱۹ تا ۲۱ در مدار تزریق شدند و در نخستین عبور از فراز ایران، دادههای کنترلی مربوط به زیرسامانههای حیاتی مانند تأمین توان، مخابرات، تلهمتری و دریافت فرامین زمینی ارسال شد. بررسیهای اولیه نشان میدهد فرایند پایدارسازی مداری، بهویژه برای ماهواره «پایا»، بادقت بالا در حال انجام است.
چرا این پرتاب مهم است؟
این مأموریت از چند جهت نقطه عطفی در برنامه فضایی ایران به شمار میرود. نخست آنکه با قرارگرفتن ماهوارههای جدید در مدار، تعداد ماهوارههای عملیاتی ایران عملاً افزایشیافته و امکان پایش مداومتر سطح زمین فراهم شده است. ماهوارههایی مانند «طلوع-۳»، «ظفر-۲» و «کوثر» در کنار ماهوارههای پیشین، میتوانند بهصورت یک مجموعه هماهنگ، دادههای تصویری و محیطی را در بازههای زمانی کوتاهتر فراهم کنند.
از سوی دیگر، پرتاب همزمان این ماهوارهها توسط پرتابگر سایوز، نشاندهنده گسترش همکاری فضایی ایران و روسیه و دسترسی ایران به زیرساختهای پیشرفته پرتاب و انتقال مداری است. ماهواره «طلوع-۳» که سنگینترین ماهواره ایرانی در مدار زمین به شمار میرود، با توان تصویربرداری در حدود ۵ متر، برای پایش زمین، منابع طبیعی، کشاورزی و برخی کاربردهای امنیتی، دقت قابلقبولی دارد.
بر اساس دو صفحهنمایش موجود در این عکس، اطلاعات مربوط به ماهواره از داشبورد تلهمتری و فرماندهی و کنسول DevOps / عملیات IT قابل مشاهده است
مدار ۵۰۰ کیلومتری؛ چرا این ارتفاع انتخاب شد؟
این ماهوارهها در مدار پایین زمین (LEO) و در ارتفاع حدود ۵۰۰ کیلومتری قرار گرفتهاند؛ مداری که برای ماهوارههای سنجشی ایدئال محسوب میشود. در این مدار، ماهوارهها به زمین آنقدر نزدیک هستند که بتوانند تصاویر دقیق بادقت متری تهیه کنند و درعینحال، آنقدر بالا قرار دارند که اصطکاک جو باعث سقوط سریع آنها نشود.
بخش مهمتر، نوع حرکت این ماهوارههاست. آنها در مداری حرکت میکنند که زاویهشان نسبت به خورشید تقریباً ثابت میماند. این ویژگی باعث میشود تصاویر ثبتشده از یک منطقه، در روزهای مختلف، نور و سایهای یکسان داشته باشند. چنین یکنواختی نوری به دانشمندان اجازه میدهد تغییرات واقعی سطح زمین – مانند کاهش آب یک دریاچه یا تغییر وضعیت مزارع – را بادقت بیشتری تشخیص دهند.
در مقایسه، ماهوارههای مدار زمین آهنگ که در ارتفاع ۳۶ هزار کیلومتری قرار دارند، برای ارتباطات و هواشناسی مناسباند اما برای تصویربرداری دقیق فاصله بسیار زیادی دارند.ماهوارههای مدار زمینآهنگ در فاصله حدود ۳۶ هزار کیلومتری بالای خط استوا قرار دارند و همگام با چرخش زمین حرکت میکنند، بنابراین از دید ناظر زمینی در آسمان ثابت به نظر میرسند. مدارهای میانی نیز بیشتر برای ناوبری مانند (GPS) استفاده میشوند. به همین دلیل، مدار ۵۰۰ کیلومتری بهترین تعادل میان دقت تصویربرداری و پایداری مداری را ایجاد میکند.
عمر ماهوارهها در فضا
عمر این ماهوارهها به ارتفاع اولیه و توان اصلاحمدار آنها بستگی دارد. برای ماهوارههایی که در لایه ۵۰۰ کیلومتری قرار گرفتهاند، عمر مداری بین ۳ تا ۵ سال پیشبینی میشود. در نهایت، با کاهش تدریجی ارتفاع و پایان سوخت، این ماهوارهها بهصورت کنترلشده وارد جو زمین میشوند و مأموریت آنها به پایان میرسد.
