مقاومت آنفلوانزای پرندگان؛خطر همهگیری
پژوهشگران کشف کردهاند چرا آنفلوانزای پرندگان میتواند از سد تب بدن عبور کند
هرسال ما بارها نام آنفلوانزای پرندگان را میشنویم که موجب مرگومیرهای بزرگ یا کوچک در تالابها یا مرغداریها میشود؛ ویروسهای آنفلوانزای پرندگان تهدیدی جدی برای انسانها به شمار میروند، زیرا میتوانند در دماهایی بالاتر از تب معمول بدن نیز به تکثیر ادامه دهند. تب یکی از ابزارهای اصلی بدن برای کند کردن عفونتهای ویروسی است، اما پژوهش جدیدی به رهبری دانشگاههای کمبریج و گلاسگو نشان میدهد این ویروسهای پرندگان حتی در شرایطی که معمولاً سایر ویروسها متوقف میشوند، به فعالیت خود ادامه میدهند.
به گزارش پایگاه علمی خبری دانه، مطالعهای که در مجله Science منتشر شده، از کشف ژنی خبر میدهد که نقش تعیینکنندهای در حساسیت ویروس به گرما دارد. در همهگیریهای بزرگ آنفلوانزا در سالهای ۱۹۵۷ و ۱۹۶۸، این ژن از ویروسهای آنفلوانزای پرندگان به سویههای در حال گردش انسانی منتقل شد و به بقای بهتر آنها کمک کرد.
پژوهشگران کشف کردهاند یک ژن کلیدی به نام (PB1) به ویروسهای پرندگان این توانایی را میدهد که حتی در دماهای معادل تب نیز تکثیر شوند. آزمایشها روی موشها نشان داد تب میتواند آنفلوانزای با منشأ انسانی را ناتوان کند، اما همین سازوکار بر سویههای پرندگان – بهویژه آنهایی که ژن (PB1) دارند – اثر چندانی ندارد. این یافتهها نشان میدهد جابهجایی ژنها میان ویروسهای انسانی و پرندگان میتواند زمینهساز همهگیریهای آینده باشد.
آنفلوانزای فصلی انسان و محدودیت دمایی
ویروسهای آنفلوانزای انسانی فصلی هر سال میلیونها نفر را مبتلا میکنند. این ویروسهای رایج آنفلوانزای A معمولاً در بخشهای بالایی دستگاه تنفسی، جایی که دما به طور متوسط حدود ۳۳ درجهٔ سانتیگراد است، بهترین رشد را دارند. در بخشهای پایینی دستگاه تنفسی که دما معمولاً به ۳۷ درجه میرسد، گسترش آنها بسیار کمتر است.
تب چگونه عفونت را مهار میکند و چرا آنفلوانزای پرندگان مقاومت دارد
ویروسها در صورت مهارنشدن میتوانند در بدن پخش شوند و به بیماریهای شدید منجر شوند. تب یکی از واکنشهای طبیعی بدن است که میتواند دمای مرکزی بدن را تا ۴۱ درجهٔ سانتیگراد افزایش دهد. تا همین اواخر، سازوکار دقیق اثر تب بر مهار ویروسها – و دلیل مقاومت برخی از آنها – به طور کامل روشن نبود.
ویروسهای آنفلوانزای پرندگان رفتاری متفاوت از سویههای انسانی دارند. این ویروسها تمایل دارند در بخشهای پایینی دستگاه تنفسی تکثیر شوند و در میزبانهای طبیعی خود مانند اردکها و مرغهای دریایی، اغلب روده را آلوده میکنند؛ محیطهایی که دما در آنها میتواند به ۴۰ تا ۴۲ درجهٔ سانتیگراد برسد.
مطالعات پیشین در کشت سلولی نشان داده بود که ویروسهای آنفلوانزای پرندگان تحمل بیشتری نسبت به دماهای ناشی از تب دارند. پژوهش جدید با استفاده از آزمایشهای درون زنده روی موشها، روشن میکند که تب چگونه محافظت ایجاد میکند و چرا این محافظت در برابر سویههای پرندگان کافی نیست.
آزمایشها: تب، مانع آنفلوانزای انسانی اما نه پرندگان
در این پژوهش، دانشمندان شرایط تب را در موشها بازسازی کردند تا واکنش ویروس را بررسی کنند. آنها از یکسویهٔ آزمایشگاهی آنفلوانزا با منشأ انسانی به نام (PR8) استفاده کردند که برای انسان خطرناک نیست.
موشها معمولاً هنگام ابتلا به آنفلوانزای A دچار تب نمیشوند، بنابراین پژوهشگران با افزایش دمای محیط نگهداری، دمای بدن آنها را بالا بردند. نتایج نشان داد افزایش دمای بدن تا سطح تب، تکثیر ویروسهای آنفلوانزای انسانی را به طور مؤثری متوقف میکند. اما همین افزایش دما نتوانست ویروسهای آنفلوانزای پرندگان را مهار کند. تنها افزایش ۲ درجهٔ سانتیگراد کافی بود تا یک عفونت بالقوه کشندهٔ آنفلوانزای انسانی به بیماری خفیف تبدیل شود.
نقش کلیدی ژن (PB1) در مقاومت حرارتی
پژوهشگران همچنین دریافتند ژن (PB1) که برای تکثیر ژنوم ویروس در سلولهای آلوده ضروری است، نقشی محوری در مقاومت به گرما دارد. ویروسهایی که حامل نسخهای پرندهمانند از ژن (PB1) بودند، توانستند دماهای بالای ناشی از تب را تحمل کنند و در موشها بیماری شدید ایجاد نمایند.
این یافته ازآنجهت اهمیت دارد که ویروسهای آنفلوانزای پرندگان و انسان میتوانند هنگام آلودهسازی یک میزبان مشترک، مانند خوک، مواد ژنتیکی خود را با یکدیگر مبادله کنند.
دکتر مت ترنبول، نویسندهٔ اول مطالعه از مرکز تحقیقات ویروس شورای تحقیقات پزشکی دانشگاه گلاسگو، گفت: «توانایی ویروسها برای جابهجایی ژنها همواره منبع تهدید برای ظهور سویههای جدید آنفلوانزا بوده است. ما پیشتر در همهگیریهای ۱۹۵۷ و ۱۹۶۸ شاهد این پدیده بودهایم، زمانی که یک ویروس انسانی ژن (PB1) خود را با سویهای پرندگان جایگزین کرد. این موضوع میتواند توضیح دهد چرا آن همهگیریها بیماری شدیدی در انسان ایجاد کردند.»
او افزود:
«پایش سویههای آنفلوانزای پرندگان برای آمادگی در برابر شیوعهای احتمالی ضروری است. بررسی مقاومت این ویروسها در برابر تب میتواند به شناسایی سویههای خطرناکتر کمک کند.»
نرخ مرگومیر بالا و تهدید پایدار جهانی
نویسندهٔ ارشد، پروفسور سم ویلسون از مؤسسهٔ ایمنی درمانی و بیماریهای عفونی دانشگاه کمبریج، گفت:
«خوشبختانه ابتلای انسان به آنفلوانزای پرندگان شایع نیست، اما هر سال دهها مورد انسانی گزارش میشود. نرخ مرگومیر آنفلوانزای پرندگان در انسانها به طور سنتی نگرانکننده بوده است؛ برای مثال در سویهٔ تاریخی (H5N1) بیش از ۴۰ درصد مرگومیر گزارش شده است.»
او تأکید کرد:
«درک عواملی که باعث بیماری شدید آنفلوانزای پرندگان در انسان میشود، برای پایش و آمادگی همهگیری حیاتی است، بهویژه باتوجهبه تهدید بالقوهٔ سویههای (H5N1).»
پیامدها برای درمان تب و پژوهشهای آینده
به گفتهٔ پژوهشگران، این یافتهها ممکن است در آینده بر توصیههای درمانی اثر بگذارند، هرچند برای هرگونه تغییر به مطالعات بیشتری نیاز است. تب اغلب با داروهای تببُر مانند ایبوپروفن و آسپرین درمان میشود، اما برخی شواهد بالینی نشان میدهد کاهش تب همیشه به نفع بیمار نیست و حتی ممکن است به گسترش ویروس آنفلوانزای A کمک کند.
